Zabezpieczone: Integrowana Produkcja

Integrowana Produkcja Roślin (IP, nazywana również IPR) jest dobrowolnym, krajowym systemem jakości żywności. Łączy różne metody uprawy, nawożenia i ochrony roślin, w tym metody agrotechniczne, biologiczne, mechaniczne i chemiczne. Celem systemu jest uzyskanie płodów rolnych o wysokiej jakości przy jednoczesnym ograniczaniu negatywnego wpływu produkcji na środowisko i zdrowie ludzi.

Integrowana produkcja IP nie jest tym samym co rolnictwo ekologiczne. System uznaje możliwość stosowania środków ochrony roślin, ale wymaga, aby ochrona była prowadzona zgodnie z metodyką dla danego gatunku. W pierwszej kolejności wykorzystuje się profilaktykę oraz dostępne metody ochrony roślin o charakterze niechemicznym. Chemiczne środki ochrony roślin można stosować w uzasadnionych przypadkach, zgodnie z aktualnym wykazem i wymaganiami właściwej metodyki.

W Polsce nadzór nad integrowaną produkcją roślin sprawuje Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Producent roślin, który chce uzyskać certyfikat IPR, musi prowadzić produkcję według szczegółowych metodyk zatwierdzonych przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Metodyki są udostępniane na stronie internetowej administrowanej przez Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Najważniejsze zasady integrowanej produkcji roślin

System integrowanej produkcji roślin opiera się na kilku powiązanych ze sobą obszarach:

• Odpowiedni płodozmian i agrotechnika – prawidłowa rotacja upraw ogranicza rozwój chwastów, chorób i szkodników, poprawia wykorzystanie składników pokarmowych oraz pomaga utrzymać glebę w dobrej kondycji. Wymagania dotyczące płodozmianu określają metodyki integrowanej produkcji dla poszczególnych gatunków.
• Właściwy dobór odmian – odmiana powinna być dopasowana do warunków klimatycznych i glebowych, kierunku użytkowania oraz presji organizmów szkodliwych. Znaczenie mają między innymi zdrowotność materiału siewnego, odporność odmiany i jej przydatność do uprawy w danym rejonie.
• Racjonalne nawożenie – producent stosuje nawożenie na podstawie faktycznego zapotrzebowania roślin na składniki pokarmowe. Potrzeby nawozowe ustala się w szczególności na podstawie analiz gleby lub roślin, a nie wyłącznie na podstawie stałego, powtarzanego schematu.
• Monitoring upraw i organizmów szkodliwych – ochronę roślin planuje się na podstawie regularnych obserwacji plantacji, sygnalizacji agrofagów, progów ekonomicznej szkodliwości i zapisów metodyki. Samo wystąpienie agrofaga nie zawsze oznacza konieczność wykonania zabiegu.
• Pierwszeństwo metod niechemicznych – jeżeli jest to możliwe i uzasadnione, stosuje się metody biologiczne, mechaniczne, hodowlane i agrotechniczne. Środki chemiczne nie są w systemie IPR całkowicie wykluczone, jednak ich użycie musi być zgodne z metodyką i aktualnym wykazem środków ochrony roślin dopuszczonych do danej uprawy.
• Ochrona środowiska i bioróżnorodności – integrowana produkcja roślin uwzględnia ochronę gleby, wód, krajobrazu rolniczego, gatunków pożytecznych i różnorodności biologicznej. Działania w gospodarstwie powinny ograniczać ryzyko związane ze stosowaniem nawozów oraz środków ochrony roślin.
• Dokumentowanie produkcji – zabiegi i inne czynności prowadzone w uprawach zgłoszonych do systemu muszą być zapisywane w Notatniku Integrowanej Produkcji Roślin. Dla każdego gatunku prowadzi się oddzielny Notatnik IP.

Co określają metodyki integrowanej produkcji?

Produkcja odbywa się zgodnie ze szczegółową metodyką opracowaną dla konkretnego gatunku. Dokument może określać między innymi ogólne zasady planowania i zakładania uprawy, właściwy dobór stanowiska i odmiany, płodozmian, nawożenie, pielęgnację, monitoring, ochronę przed organizmami szkodliwymi, zasady higieniczno-sanitarne, listy kontrolne oraz sposób prowadzenia dokumentacji.

Certyfikacją mogą zostać objęte wyłącznie te gatunki, dla których zatwierdzono metodyki integrowanej produkcji. Dotyczy to zarówno upraw jednorocznych, jak i roślin wieloletnich, w tym określonych roślin sadowniczych, jagodowych, rolniczych i warzywnych. Przed zgłoszeniem producent powinien sprawdzić aktualny wykaz metodyk oraz ocenić, czy jest w stanie spełnić wszystkie wymagania systemu IPR.

Kontrola bezpieczeństwa produktów roślinnych

System IP wspiera bezpieczeństwo żywności, ale nie oznacza, że każdy certyfikowany produkt musi być całkowicie wolny od pozostałości pestycydów. Warunkiem wydania certyfikatu jest między innymi brak przekroczeń najwyższych dopuszczalnych pozostałości środków ochrony roślin oraz dopuszczalnych poziomów azotanów, azotynów i metali ciężkich w pobranych próbkach roślin lub produktów roślinnych.

Badania nie dotyczą wyłącznie pozostałości środków ochrony roślin. W zależności od zakresu analizy w próbkach roślin sprawdzane mogą być również poziomy azotanów, azotynów i metali ciężkich. Próbki pobiera się u co najmniej 20% producentów wpisanych do rejestru prowadzonego przez podmiot certyfikujący. Nie oznacza to jednak, że kontrola gospodarstwa obejmuje tylko 20% producentów – każdy producent uczestniczący w systemie podlega co najmniej jednej planowej kontroli w roku.

Gdzie znaleźć szczegółowe informacje o systemie IP?

• Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Integrowana Produkcja Roślin
• Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa – Integrowana Produkcja Roślin
• Metodyki Integrowanej Produkcji Roślin
• Notatnik Integrowanej Produkcji Roślin
• Platforma Sygnalizacji Agrofagów – wykaz środków ochrony roślin dla Integrowanej Produkcji

Dlaczego warto przystąpić do systemu Integrowanej Produkcji Roślin?

Certyfikacja integrowanej produkcji roślin potwierdza, że producent prowadzi uprawy zgodnie z zatwierdzoną metodyką i podlega kontroli niezależnego podmiotu certyfikującego. System odpowiada na rosnące zapotrzebowanie rynku na produkty roślinne o udokumentowanym pochodzeniu, wytwarzane z uwzględnieniem bezpieczeństwa żywności i ochrony środowiska.

• Urzędowo potwierdzona zgodność produkcji – certyfikat IP potwierdza, że produkcja objęta jego zakresem spełnia wymagania właściwych metodyk i systemu integrowanej produkcji.
• Możliwość stosowania znaku IP – producent, który otrzymał certyfikat, może używać znaku Integrowanej Produkcji Roślin do oznaczania roślin objętych dokumentem, zgodnie z obowiązującymi zasadami.
• Większe zaufanie odbiorców – certyfikat IPR stanowi czytelną informację dla konsumentów, dystrybutorów i partnerów handlowych, że sposób prowadzenia upraw został zweryfikowany.
• Wyróżnienie produktów na rynku – oznaczanie roślin znakiem IP może zwiększać rozpoznawalność oferty i jej konkurencyjność. Sam certyfikat nie gwarantuje jednak wyższej ceny ani sprzedaży.
• Lepsza kontrola nad produkcją – monitoring plantacji, dokumentowanie zabiegów, analizy gleby i nawożenie na podstawie faktycznego zapotrzebowania roślin pomagają uporządkować decyzje agrotechniczne. Nie oznacza to automatycznie niższych kosztów, ale ogranicza działania wykonywane bez rozpoznania rzeczywistej potrzeby.
• Ochrona plonu i środowiska – prawidłowy płodozmian, profilaktyka, ochrona biologiczna i inne dostępne metody niechemiczne mogą ograniczać presję chorób, chwastów i szkodników oraz zmniejszać negatywny wpływ produkcji na otoczenie.
• Spełnienie wymagań integrowanej ochrony roślin – prowadzenie produkcji w systemie IP porządkuje działania z zakresu ochrony roślin, dokumentacji, higieny, nawożenia i kontroli produktów.
• Możliwość ubiegania się o płatności ARiMR – prowadzenie upraw zgodnie z metodykami IP może umożliwić ubieganie się o wsparcie w ramach ekoschematu „Prowadzenie produkcji roślinnej w systemie Integrowanej Produkcji Roślin”. Przyznanie płatności zależy od spełnienia aktualnych warunków programu. Nie są to dopłaty do rolnictwa ekologicznego – IP i produkcja ekologiczna są odrębnymi systemami.

1. Przygotowanie do certyfikacji

Przed zgłoszeniem upraw producent powinien sprawdzić, czy dla danego gatunku obowiązuje metodyka zatwierdzona przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Następnie należy zapoznać się z jej wymaganiami, w szczególności dotyczącymi płodozmianu, doboru odmiany, badań gleby, nawożenia, monitoringu organizmów szkodliwych, ochrony biologicznej, zasad higieniczno-sanitarnych i dokumentowania produkcji.

Producent musi ukończyć szkolenie w zakresie integrowanej produkcji roślin i posiadać odpowiednie zaświadczenie albo inny dokument potwierdzający spełnienie wymagań dotyczących szkolenia. Wykaz podmiotów uprawnionych do prowadzenia szkoleń jest dostępny na stronach właściwych Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

2. Zgłoszenie upraw do systemu IPR

Zgłoszenie przystąpienia do systemu Integrowanej Produkcji Roślin należy wypełnić i przekazać do Centrum Jakości AgroEko. Dokument można przesłać pocztą tradycyjną albo elektronicznie na adres sekretariat@agroeko.com.pl. Do zgłoszenia należy dołączyć kopię zaświadczenia o ukończeniu szkolenia z zakresu integrowanej produkcji roślin lub innego dokumentu potwierdzającego spełnienie tego wymagania.

Zgłoszenie powinno wpłynąć do jednostki:

• nie później niż 14 dni przed siewem lub sadzeniem roślin – w przypadku upraw jednorocznych i pozostałych upraw zakładanych w danym sezonie,
• do 1 marca każdego roku – w przypadku istniejących upraw roślin wieloletnich.

W uzasadnionych przypadkach podmiot certyfikujący może przyjąć zgłoszenie po wskazanym terminie, jeżeli nie ograniczy to możliwości sprawdzenia spełnienia wymagań systemu IP i przeprowadzenia kontroli. Dokument musi jednak wpłynąć nie później niż w dniu siewu albo sadzenia roślin, a w przypadku roślin wieloletnich – nie później niż w dniu rozpoczęcia wegetacji.

Zgłoszenie składa się co roku, również wtedy, gdy producent kontynuuje współpracę z Centrum Jakości AgroEko. Należy w nim wskazać uprawy zgłoszone do certyfikacji w danym sezonie.

Zgłoszenie IPR – PDF
Zgłoszenie IPR – Excel

3. Weryfikacja zgłoszenia i podpisanie umowy

Po otrzymaniu zgłoszenia Centrum Jakości AgroEko sprawdza jego kompletność i poprawność. Jeżeli w dokumentach występują braki, producent otrzymuje wezwanie do ich uzupełnienia wraz ze wskazaniem terminu przekazania brakujących informacji.

Po przyjęciu kompletnego zgłoszenia dane producenta są wprowadzane do Rejestru Zgłoszeń IPR, a jednostka nadaje wewnętrzny numer wpisu. Informacja o wpisie do rejestru jest przekazywana producentowi nie później niż w ciągu 30 dni od dokonania wpisu.

Osoba zgłaszająca się po raz pierwszy otrzymuje również umowę o certyfikację. Dokument należy wypełnić, podpisać i odesłać do Centrum Jakości AgroEko. Umowę podpisuje się raz – przy pierwszym przystąpieniu do procesu certyfikacji prowadzonego przez jednostkę.

Jeżeli po przesłaniu dokumentu zmienią się dane producenta, powierzchnia działek, odmiana, numer działki ewidencyjnej albo zakres zgłoszonych upraw, należy złożyć aktualizację zgłoszenia. Nie każda zmiana może zostać uwzględniona na dowolnym etapie certyfikacji, dlatego w razie wątpliwości należy skontaktować się z jednostką.

4. Prowadzenie produkcji i dokumentacji

Producent prowadzi produkcję roślinną zgodnie z metodyką właściwą dla każdego zgłoszonego gatunku. Wszystkie wymagane czynności, obserwacje i zabiegi zapisuje w Notatniku Integrowanej Produkcji Roślin. Dla każdego gatunku należy prowadzić osobny Notatnik IP.

Dokumentacja powinna umożliwiać sprawdzenie przebiegu produkcji. W zależności od uprawy i wymagań metodyki mogą być potrzebne między innymi:

• wyniki analiz gleby lub roślin,
• zapisy dotyczące płodozmianu i przedplonu,
• dokumenty zakupu materiału siewnego, nawozów i środków ochrony roślin,
• faktury i inne dowody potwierdzające wykonane czynności,
• dokumentacja monitoringu agrofagów i przeprowadzonych zabiegów,
• aktualne badanie techniczne opryskiwacza,
• dokumenty potwierdzające kwalifikacje wymagane przy stosowaniu środków ochrony roślin,
• listy kontrolne i inne dokumenty wskazane w szczegółowej metodyce.

5. Kontrola gospodarstwa

Każdego roku w gospodarstwie odbywa się co najmniej jedna kontrola planowa. Wyznaczony inspektor kontaktuje się z producentem, aby ustalić termin wizyty. Producent ma obowiązek udostępnić dokumenty, uprawy, obiekty i miejsca związane z integrowaną produkcją roślin.

Czynności kontrolne obejmują w szczególności:

• weryfikację zaświadczenia o ukończeniu szkolenia,
• ocenę stanu upraw zgłoszonych do systemu,
• sprawdzenie zgodności produkcji z właściwą metodyką IP i listami kontrolnymi,
• kontrolę płodozmianu, nawożenia i wyników analiz gleby,
• sprawdzenie stosowanych środków ochrony roślin oraz zasad ochrony przed organizmami szkodliwymi,
• ocenę kompletności Notatnika IP i pozostałych dokumentów,
• sprawdzenie przestrzegania zasad higieniczno-sanitarnych.

W toku kontroli inspektor może pobrać próbki roślin lub produktów roślinnych do badań laboratoryjnych. Badania prowadzi się u nie mniej niż 20% producentów wpisanych do rejestru podmiotu certyfikującego. Analizy mogą obejmować pozostałości środków ochrony roślin, poziomy azotanów i azotynów oraz zawartość metali ciężkich. Gospodarstwa do pobrania próbek są typowane na podstawie analizy ryzyka, a decyzję o pobraniu próbki może podjąć również inspektor podczas kontroli.

Po zakończeniu wizyty inspektor sporządza protokół w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach – jeden otrzymuje producent, drugi trafia do jednostki certyfikującej. Producent może zgłosić pisemne zastrzeżenia do protokołu w ciągu 7 dni od jego podpisania. W przypadku odmowy podpisu termin wynosi 7 dni roboczych od daty wystawienia protokołu.

6. Ocena wyników, decyzja i wydanie certyfikatu

Dokumentacja z kontroli jest weryfikowana przez Centrum Jakości AgroEko. Na tej podstawie jednostka wydaje decyzję pokontrolną i wystawia fakturę zgodnie z obowiązującym cennikiem. Weryfikacja protokołu następuje z reguły w ciągu 60 dni od jego wpływu do jednostki, jednak w szczególnie skomplikowanych przypadkach termin może się wydłużyć.

Certyfikat IPR jest wydawany po uzyskaniu pozytywnej decyzji pokontrolnej i uregulowaniu opłaty za certyfikację. Jeżeli wymagania nie zostały spełnione w odniesieniu do wszystkich zgłoszonych gatunków, negatywna decyzja może dotyczyć całości albo części zakresu certyfikacji.

Certyfikat wydawany jest na okres potrzebny do zbycia roślin, nie dłuższy jednak niż 12 miesięcy od daty wydania. Producent może posługiwać się certyfikatem oraz znakiem IP wyłącznie w odniesieniu do roślin objętych jego zakresem i zgodnie z obowiązującymi zasadami oznaczania roślin.

Dokument jest przekazywany producentowi drogą elektroniczną lub pocztą tradycyjną. Wykaz certyfikatów wydanych w ostatnich trzech latach jest dostępny na stronie Centrum Jakości AgroEko.

7. Nadzór, kontrole doraźne i odwołania

W okresie ważności certyfikatu Centrum Jakości AgroEko nadzoruje prawidłowość posługiwania się dokumentem, znakiem IP i nazwą jednostki. Oprócz kontroli planowej może zostać przeprowadzona kontrola doraźna, między innymi w przypadku podejrzenia nieprawidłowego wykorzystania certyfikatu, potrzeby sprawdzenia wykonania zaleceń pokontrolnych lub konieczności pobrania próbki do badań.

Stwierdzone nieprawidłowości mogą skutkować ograniczeniem, zawieszeniem, cofnięciem albo unieważnieniem certyfikatu. Cofnięcie dokumentu może nastąpić również wtedy, gdy producent zrezygnuje z dalszej kontroli i certyfikacji albo nie umożliwi przeprowadzenia kontroli w pełnym zakresie.

Producent może złożyć pisemne odwołanie od decyzji pokontrolnej w ciągu 30 dni od jej otrzymania. Skargę dotyczącą czynności jednostki można przekazać pisemnie, elektronicznie lub telefonicznie. Centrum Jakości AgroEko rozpoczyna postępowanie wyjaśniające nie później niż w ciągu 14 dni od zarejestrowania sprawy. Standardowy termin jej rozpatrzenia wynosi 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych przypadkach może zostać wydłużony do 60 dni.

Wszystkie osoby uczestniczące w procesie certyfikacji są zobowiązane do zachowania poufności i bezstronności w związku z wykonywanymi czynnościami.